Ο ΟΓΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΑΚΟΛΟΥΘΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ (αποζημιώσεις, επιδοτήσεις, επενδυτικά προγράμματα κλπ)
- Ωφέλησε πολλαπλά τους αγρότες
- Δυστυχώς επιτήδειοι τον καταδολιεύθηκαν και τον λεηλάτησαν
Γράφει ο Σταύρος Μπόκιας*
Αύγουστος 2026
Το ασφαλιστικό μας σύστημα ξεκίνησε δειλά στα μισά του 19ου αιώνα με την ίδρυση του Ταμείου Συντάξεων Δημοσίου, του ΝΑΤ και κάποιων άλλων ταμείων ομοτέχνων. Προχώρησε ουσιαστικά τον 20ο αιώνα με την ίδρυση του ΤΕΒΕ και του ΙΚΑ (δεκαετίες ’30 και ’40) και ολοκληρώθηκε στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του ’60 με την ίδρυση του ΟΓΑ για να καλύψει τον πολυπληθή τότε αγροτικό πληθυσμό, που ήταν εντελώς ακάλυπτος ασφαλιστικά. Εξυπακούεται ότι παράλληλα ιδρύθηκαν και λειτούργησαν και άλλα κλαδικά Ταμεία ασφάλισης (ΟΤΕ, Τραπεζών κλπ), κύριων και επικουρικών.
Θυμάμαι τα χαμόγελα και την ανακούφιση των τότε ηλικιωμένων, όταν εισέπρατταν την πρώτη σύνταξη των 180 δραχμών το μήνα (540 δραχμές το τρίμηνο). Χαράς ευαγγέλια γι’αυτούς αλλά και όλες τις πολυμελείς τότε πατριαρχικές οικογένειες. Υπόψιν ότι τότε το χρήμα ήταν δυσεύρετο και οι οικογένειες των αγροτών βιοπορίζονταν βασικά με την αυτάρκεια της παραγωγής τους (γεωργία, κτηνοτροφία, οικοτεχνία) και την ανταλλαγή προϊόντων (αντιπραγματισμός).
Οι πρώτες συντάξεις του ΟΓΑ ήταν καθαρά προνοιακές, γιατί οι πρώτοι αλλά και αρκετές σειρές επόμενων συνταξιούχων δεν είχαν καταβάλει ασφαλιστικές εισφορές και γι’αυτό όλες οι συντάξεις ήταν ίδιες για όλους. Οι πηγές εσόδων του ΟΓΑ ήταν τότε η επιβάρυνση στο χαρτόσημο, στις δικαιοπραξίες, στα τιμολόγια των δημοσίων δαπανών και της διακίνησης αγροτικών προϊόντων και πιθανόν και κάποιες άλλες που δεν έχω υπόψη μου.
Ο ΟΓΑ έγινε αυτόνομος και ανταποδοτικός ασφαλιστικός φορέας αργότερα (δεκαετία του ’80;) και οι αγρότες άρχισαν να καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές ετησίως και με διάφορες κλίμακες, και από τότε απέκτησαν και πλήρη υγειονομική κάλυψη. Έκτοτε οι αγροτικές συντάξεις είναι ανταποδοτικές και ανάλογες της κλίμακας της εισφοράς.
Οι ωφέλειες των αγροτών από την ίδρυση του ΟΓΑ μέχρι σήμερα ήταν και είναι ανεκτίμητες. Αναφέρω ενδεικτικά μερικές από αυτές:
- Συντάξεις γήρατος
- Αναπηρικές συντάξεις
- Πρόωρες συνταξιοδοτήσεις υπό προϋποθέσεις
- Αποζημιώσεις από θεομηνίες και καταστροφές
- Επιδοτήσεις και ενισχύσεις από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους
- Προγράμματα ένταξης νέων αγροτών με σημαντική ενίσχυση για την έναρξη του επαγγέλματος (4 εκατομμύρια δραχμές)
- Επενδυτικά προγράμματα για ίδρυση, βελτίωση ή μετεγκατάσταση γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων (Μ.Ο.Π., πακέτο Ντελόρ κλπ) με πολύ μικρή ίδια συμμετοχή
- Πολλές άλλες ευκαιρίες και διευκολύνσεις εθνικών και ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
Τα όσα ενδεικτικά παρέθεσα είναι βέβαιο ότι έχουν βελτιώσει θεαματικά το βιοτικό επίπεδο των αγροτών και οι καλλιέργειες και εκτροφές έχουν θεαματικά εκσυγχρονιστεί (εξοπλισμός, τεχνογνωσία κλπ).
Θα πρέπει όμως να παραδεχθούμε ότι αν όλες αυτές οι ευκαιρίες είχαν αξιοποιηθεί δεόντως, ο πρωτογενής τομέας στη χώρα μας θα έπρεπε και θα μπορούσε να βρίσκεται όχι απλά σε καλύτερη αλλά σε ζηλευτή μοίρα, δεδομένων των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας μας (ήπιο κλίμα, ήλιος, θάλασσα, πεδιάδες, βοσκότοποι, λίμνες, ποτάμια κλπ).
Το χειρότερο όμως είναι ότι όχι μόνο δεν αξιοποιήσαμε τις ευκαιρίες για να πρωτοπορήσουμε, αλλά αντίθετα βρέθηκαν επιτήδειοι διαχρονικά και διακομματικά που καταδολιεύθηκαν και λεηλάτησαν κυριολεκτικά τον θεσμό του ΟΓΑ και όλες τις συνεπακόλουθες εθνικές και ευρωπαϊκές δράσεις και ευκαιρίες που τους δόθηκαν.
Θα αναφέρω με βάση την εμπειρία μου από τη μακρόχρονη υπηρεσιακή, αυτοδιοικητική και κοινωνική διαδρομή μου τις κυριότερες περιπτώσεις καταδολίευσης του θεσμού:
α) Αναπηρικές συντάξεις
Σήμερα οι αναπηρικές συντάξεις γενικά δίνονται ύστερα από γνωμάτευση των ΚΕΠΑ, ενός θεσμού αδιάβλητου. Επιτροπές που κληρώνονται τελευταία στιγμή, προερχόμενες από περιοχές άσχετες με την περιοχή των παραπεμπομένων, που δεν δίνουν τη δυνατότητα οποιασδήποτε παρέμβασης, επηρεασμού ή συναλλαγής.
Οι αναπηρικές συντάξεις του ΟΓΑ από ιδρύσεώς του μέχρι θεσμοθέτησης των ΚΕΠΑ χορηγούνταν με τη γνωμάτευση επιτροπών από γιατρούς του ΙΚΑ κάθε νομού, που ασκούσαν και ελεύθερο επάγγελμα. Έτσι βρήκαν έδαφος κυκλώματα αγροτικών και ιδιωτών γιατρών, ανταποκριτών ΟΓΑ και διαφόρων επιτηδείων να δελεάζουν τις επιτροπές, με αντίτιμο τα αναδρομικά των συντάξεων, να γνωματεύουν θετικά για παθήσεις κατασκευασμένες και εικονικές ή πραγματικές αλλά διογκωμένες. Έτσι είδαμε σκανδαλώδεις περιπτώσεις περιοχών της χώρας που η πλειονότητα των αγροτών έπαιρνε αναπηρικές συντάξεις. Ανάπηρους που οδηγούσαν ταξί ή διατηρούσαν καφενεία και έπαιρναν όχι μόνο αναπηρική σύνταξη ΟΓΑ αλλά επί πλέον και επίδομα τυφλού.
β) Πρόωρες συνταξιοδοτήσεις
Κάποια εποχή (δεκαετία ’90 αν δεν απατώμαι) δόθηκε νομίμως η δυνατότητα σε αγρότες ηλικίας από 55 ετών να λαμβάνουν τη σύνταξη του ΟΓΑ πρόωρα, με την προϋπόθεση παραχώρησης της γεωργοκτηνοτροφικής εκμετάλλευσης σε νέο αγρότη.
Και εδώ η «λαμογιά» έγινε (εικονικές παραχωρήσεις, πρόωρη συνταξιοδότηση με διατήρηση της εκμετάλλευσης).
γ) Αποζημιώσεις- επιδοτήσεις
Είναι γνωστά σε όλους τα «πανωγραψίματα». Σε περιπτώσεις ζημιών από διάφορες αιτίες οι παραγωγές διογκώνονταν με την εκτίμηση των γεωτεχνικών μας να είναι ιδιαίτερα απλόχερη, και όχι πάντα από καλοσύνη και ανιδιοτέλεια.
Το ίδιο ακριβώς γινόταν και για τις επιδοτήσεις. Ένωση κοπαδιών στην καταμέτρηση του ζωικού κεφαλαίου και διπλοτριπλασιασμός στην καταμέτρηση των καλλιεργειών.
δ) Επενδυτικά προγράμματα
Στο διάστημα της δεκαετίας του ’90 είχαμε πληθώρα αιτημάτων αγροτών για ένταξη σε προγράμματα νέων επενδύσεων, εκσυγχρονισμού ή μετεγκατάστασης υπαρχουσών εκμεταλλεύσεων (θερμοκήπια, νέες καλλιέργειες, ιχθυοκαλλιέργειες, ελαιοτριβεία, πτηνοτροφεία, συσκευαστήρια κλπ). Η επιδότηση ήταν δελεαστική μέχρι και 80% και η ίδια συμμετοχή πολύ μικρή (20%).
Πολλοί από τους επενδυτές αξιοποίησαν την ευκαιρία. Ίδρυσαν ή εκσυγχρόνισαν εκμεταλλεύσεις και βιοτεχνίες που βελτίωσαν την αύξηση και την ποιότητα της παραγωγής, Και μπράβο τους.
Βρέθηκαν όμως και εδώ οι επιτήδειοι που κάλυψαν την ίδια συμμετοχή με υπερτιμολόγηση της οικοπεδικής αξίας και υπερκοστολόγηση του κατασκευαστικού κόστους με φτηνοκατασκευές. Εισέπραξαν την επιδότηση και μέρος αυτής το διέθεσαν για προσωπικό ευδαιμονισμό (ακριβό αυτοκίνητο και καλοπέραση. Σας θυμίζω ότι το ουίσκυ είχε χαρακτηριστεί τότε ως το αγροτικό ποτό.) Γι’αυτό και βλέπουμε σήμερα κατασκευές που δεν πέρασαν ποτέ στην παραγωγή ή μεταβιβάστηκαν σε πολυεθνικές εταιρείες (κυρίως ιχθυοκαλλιέργειες).
Συνέβαινε όμως τότε και κάτι χειρότερο. Η πρόταση επένδυσης δεν προωθούνταν στην Ευρώπη, εάν ο επενδυτής δεν περνούσε από τους διαδρομιστές των Υπουργών για συνεννόηση, και αφήνω στον καθένα να φανταστεί το περιεχόμενο αυτής της συνεννόησης.
ε) Το γρηγορόσημο – δωρόσημο
Όλοι έχουμε ακούσει για τις ευρηματικές αυτές λέξεις που σημαίνουν χρηματικό δωράκι στον υπάλληλο για τη γρήγορη και ευνοϊκή διεκπεραίωση αιτήματος.
Στις δύο δεκαετίες πριν από την οικονομική κρίση και ιδιαίτερα στη δεκαετία του ’90 έτεινε το φαινόμενο αυτό να θεωρείται ως κάτι το συνήθως απαραίτητο. Οι όποιες προσπάθειες της Κυβέρνησης για εξάλειψη ή περιορισμό του φαινομένου αυτού ήταν δυστυχώς διστακτικές, άνευρες και αναποτελεσματικές. Πρόθυμοι και επίορκοι πάντα υπήρχαν. Και αυτό γιατί δεν ήθελαν μια κρατική μηχανή αξιοκρατούμενη, αξιολογούμενη και αυστηρά ελεγχόμενη, αλλά κυρίως απλά κομματικά ελεγχόμενη. Ισοπέδωση των πάντων, κατάργηση αξιολογικής ανέλιξης, αποσύνδεση μισθού από βαθμό, επιλογή Διευθυντικών θέσεων με κομματικά κυρίως κριτήρια (κύριο κριτήριο η συνέντευξη).
Όλα όσα ανέφερα δυστυχώς τα βλέπαμε όλοι, πολιτικοί με την ευρεία έννοια και πολίτες, και μέναμε απαθείς.
Μας διακατέχει δυστυχώς όλους μια περίεργη νοοτροπία. Θεωρούμε ληστεία ή κλοπή άμεσα καταγγελτέα και τιμωρητέα, όταν αυτή γίνεται εις βάρος του εαυτού μας ή άλλου φυσικού προσώπου. Ενώ όταν αυτή γίνεται με την όποια μορφή σε βάρος του Δημοσίου ή άλλου φορέα, αδιαφορούμε και τη θεωρούμε παραμεριστέα ή και συγχωρητέα, χωρίς να υπολογίζουμε ότι και αυτή επιμεριστικά μας βλάπτει και προσωπικά.
Και για να καταλήξω στον επίλογο.
Η διαφθορά υπήρχε παλαιόθεν στην κοινωνία, Φούντωσε όμως από τη δεκαετία του ’80 και μετά, γιατί από τότε πολιτικές ηγεσίες και κοινωνία έδειξαν ανοχή στο μη σεβασμό της νομιμότητας (αδιαφορία, ανοχή, επιείκεια, ατιμωρησία, καταλήψεις, αναρχία, εγκληματική αντιεξουσία).
Και η κρατική μηχανή δυστυχώς πάσχει λόγω έλλειψης αξιολόγησης, κομματικοποίησης και αναξιοκρατίας. Όλες οι μεταπολιτευτικές Κυβερνήσεις στελεχώνουν τις ηγεσίες των Υπηρεσιών του Κράτους με αποτυχόντες πολιτευτές, με κολλητούς, με κουμπάρους και τους δραστηριότερους στις κομματικές κινητοποιήσεις (αφισοκολλητές και κλακαδόρους).
Ξέραμε όλοι ότι οι περισσότεροι από τους αγρότες όλο και κάτι περισσότερο προσπαθούσαν να πάρουν από τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους με πανωγραψίματα και διογκωμένες δηλώσεις.
Η έκπληξη ήρθε με την αποκάλυψη του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ που είδαμε να κλέβουν εκατομμύρια ΚΥΔΑΡΧΕΣ, ΛΟΓΙΣΤΕΣ, ΑΓΡΟΤΕΣ αλλά και άτομα που δεν έχουν σχέση με το αγροτικό επάγγελμα.
Το σκάνδαλο ασφαλώς προϋπήρχε και οι Κυβερνήσεις ή δεν είχαν εκτιμήσει το μέγεθός του ή δεν τολμούσαν να σπάσουν το απόστημα, να απασφαλίσουν μια επικίνδυνη χειροβομβίδα που υπήρχε στους κόλπους τους.
Αυτό το απόστημα έσπασε επί ημερών της σημερινής Κυβέρνησης.
Οι ευθύνες της είναι μεγάλες. Έπρεπε από τα πρώτα χρόνια που ανέλαβε να σπάσει το απόστημα και κάθε υπεύθυνος να πληρώσει ανάλογα με όσα έπραξε ή παρέλειψε να πράξει. Δεν το έπραξε, και το πληρώνει ακριβά.
Ας ελπίσουμε ότι η μεταβίβαση των αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ θα δώσει τη λύση στο πρόβλημα, έστω και αργά.
Όσο για τους σκυλοκαβγάδες των εθνοπατέρων και των στελεχών των κομμάτων στη Βουλή και στις τηλεοράσεις, σημειώνω ότι δεν συμβάλλουν στην ενημέρωση του λαού. Αντίθετα τον συσκοτίζουν, τον φανατίζουν, του προκαλούν αηδία και τον απομακρύνουν από την πολιτική διαδικασία (αδιαφορία, αποχή, ψήφο διαμαρτυρίας).
Και προπαντός μην αναθεματίζουμε και μην ποινικοποιούμε συλλήβδην τις όποιες παρεμβάσεις πολιτικών για τη διεκπεραίωση αιτημάτων πολιτών. Ο παρεμβαίνων συχνά επισημαίνει το θέμα όπως του παρουσιάζεται ως νόμιμο και ζητάει τη διεκπεραίωσή του στα νόμιμα πλαίσια και με την προτεραιότητά του και ο αρμόδιος υπηρεσιακός παράγοντας οφείλει να πράξει ευόρκως το καθήκον του, τηρώντας την προτεραιότητα και τη νομιμότητα ή δίνοντας αιτιολογημένη απορριπτική απάντηση.
Και ας μην είμαστε τόσο υποκριτές.
Γιατί δεν υπάρχει πολιτικός με την ευρεία έννοια, νομάρχης, περιφερειάρχης, βουλευτής, υπουργός ή στέλεχος Διοίκησης με υπεύθυνη θέση που να μη δέχθηκε και να μη διαβίβασε αίτημα πολίτη για επίλυση, με την εντύπωση ότι το αίτημα ήταν νόμιμο. Η υποψία που αιωρείται σήμερα με την τοξικότητα που προκαλούν οι κομματικές διαμάχες είναι αν υπάρχουν περιπτώσεις παρεμβάσεων με οικονομική ιδιοτέλεια, αν υπάρχουν δηλαδή πολιτικοί παράγοντες που μοιράζονται τα κλεμμένα του ΟΠΕΚΕΠΕ με τους ΚΥΔΑΡΧΕΣ, τους ΛΟΓΙΣΤΕΣ και τους ΨΕΥΤΟΔΗΛΩΣΙΕΣ ΑΓΡΟΤΕΣ.
Γιατί αν η πλειονότητα των ψηφοφόρων πεισθεί ότι αυτό συμβαίνει σε εκλεγμένες δημοκρατικές Κυβερνήσεις, δεν ξέρω τι απευκτέο θα μπορούσε να νοσταλγήσει.
ΥΓ: Ζητώ συγνώμη από όσους πιθανόν ενοχλούν οι απόψεις μου.
*Ο Σταύρος Μπόκιας είναι πρώην Πρόεδρος του Συλλόγου Συνταξιούχων Δημοσίου Πρέβεζας, έχει θητεύσει σε καίριες θέσεις της Εκπαίδευσης και της Αυτοδιοίκησης, υπήρξε για σειρά ετών μέλος Δ.Σ. της Π.Ο.Π.Σ. και δημοσιοποιεί ενίοτε τις απόψεις του για επίκαιρα κοινωνικο-πολιτικά θέματα.
