«Το Τελευταίο Σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη
(Εισαγωγική παρέμβαση του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη)*
Ημέρα προβολής: 29 Απριλίου 2026
Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Πρέβεζας
Ώρα έναρξης: 21:00
Είσοδος
Γενική είσοδος: 6 ευρώ
Φοιτητές: 4 ευρώ
Άνεργοι και μαθητές: Δωρεάν
Με φόντο μια από τις πιο δραματικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας η ταινία ανοίγει ένα στοχαστικό διάλογο για τα όρια της ανθρώπινης θυσίας, της αξιοπρέπειας και του διαρκή αγώνα της μνήμης ενάντια στη λήθη
*****************************
Η ταινία «Το τελευταίο σημείωμα» αποτελεί μια λιτή αλλά βαθιά συγκινητική κινηματογραφική κατάθεση πάνω στη μνήμη, την αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη αντοχή. Εμπνευσμένη από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών αγωνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, η ταινία δεν λειτουργεί απλώς ως ιστορική αναπαράσταση, αλλά ως στοχασμός πάνω στην ηθική στάση του ανθρώπου απέναντι στην Ιστορία.
Στον πυρήνα της αφήγησης βρίσκεται ο Ναπολέων Σουκατζίδης, μια μορφή τραγικού ήρωα με σύγχρονους όρους: ένας άνθρωπος που καλείται να επιλέξει ανάμεσα στη σωτηρία και τη συνείδησή του. Η άρνησή του να αντικατασταθεί από άλλον μελλοθάνατο δεν παρουσιάζεται ως ηρωική έξαρση, αλλά ως μια ήσυχη, ακλόνητη πράξη ευθύνης. Σε αυτή τη σιωπηλή απόφαση συμπυκνώνεται όλη η δραματουργική ένταση της ταινίας.
Ο Βούλγαρης επιλέγει μια σκηνοθετική γραφή χαμηλών τόνων, αποφεύγοντας κάθε περιττή δραματοποίηση. Η κάμερα παραμένει κοντά στα πρόσωπα, στις χειρονομίες, στις παύσεις· εκεί όπου ο χρόνος μοιάζει να επιβραδύνεται και η Ιστορία γίνεται βίωμα. Η συλλογικότητα των κρατουμένων αναδεικνύεται ως αντίβαρο στον φόβο του θανάτου, ενώ η αλληλεγγύη λειτουργεί ως ύστατη μορφή αντίστασης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η έννοια του «τελευταίου σημειώματος» — αυτών των σύντομων, σχεδόν ψιθυριστών αποχαιρετισμών που μετατρέπονται σε πράξεις μνήμης.
Η ταινία οικοδομεί μια ατμόσφαιρα εσωτερικής έντασης και στοχασμού, καλώντας τον θεατή όχι απλώς να παρακολουθήσει, αλλά να αναμετρηθεί με τα όρια της προσωπικής του ευθύνης καθώς συνομιλεί διακριτικά αλλά ουσιαστικά με το σήμερα, υπενθυμίζοντας ότι η Ιστορία είναι διαρκώς παρούσα.
Ο Σκηνοθέτης
Ο Παντελής Βούλγαρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1940 και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. Σπούδασε κινηματογράφο στη Σχολή Σταυράκου.
Έκανε το σκηνοθετικό του ντεμπούτο με την ταινία «Το προξενιό της Άννας» (1972), η οποία απέσπασε διεθνή αναγνώριση. Στο έργο του συχνά διερευνά τη σχέση ατόμου και Ιστορίας, με έμφαση στην ελληνική κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Ανάμεσα στις πιο γνωστές ταινίες του συγκαταλέγονται οι «Happy Day», «Πέτρινα Χρόνια», «Νύφες», «Μικρά Αγγλία».
Το έργο του χαρακτηρίζεται από ανθρωποκεντρική ματιά, ιστορική ευαισθησία και αφηγηματική λιτότητα. Έχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία σε ελληνικά και διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου. Συνεργάζεται συχνά στο σενάριο με τη συγγραφέα και σύντροφό του, Ιωάννα Καρυστιάνη. Οι ταινίες του διακρίνονται για τη βαθιά συναισθηματική τους δύναμη και τη διακριτική πολιτική τους διάσταση.
* Εισαγωγική παρέμβαση
Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης μας εισάγει στο ιστορικό πλαίσιο της εκτέλεσης των 200 Κομουνιστών – Πατριωτών την Πρωτομαγιά του 1944 από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Χρησιμοποιώντας τις πρωτότυπες φωτογραφίες που πρόσφατα ήρθαν στο φως, τεκμηριώνει ιστορικά την πορεία και τον λόγο επιλογής τους που οδήγησε στην εκτέλεση από τους Γερμανούς,
Ο Ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτορας του τομέα Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα (Μεσοπόλεμος και Κατοχή), με έμφαση στην ιστορία της Αθήνας.
